Totus connoschimus a Gràtzia Deledda, grandu iscritora sarda, prèmiu Nobel po sa literadura in su 1926: chentu annos a oe. Issa at iscritu is prus òperas sua famadas in limba italiana, ma carchicosa dd’at iscrita puru in sardu, fortzis ca fiat abesa a lèzere sas poesias de su babbu iscritas in limba de bartzolu. Aiat bortadu, po amustra, su contu imbeniente“Su meràculu de sa nuche”, pigadu de su de tres capìtulus de “Is isposus” de Alessandro Manzoni, po unu libru didàticu dedicadu a sos pitzinnos de s’iscola elementare (1).
(1) Ciro Trabalza, Dal dialetto alla lingua, 1917
it.wikisource.org/wiki/Dal_dialetto_alla_lingua/Appendice/Versione_sarda
Su meràculu de sa nuche.
bortau in sardu de Gràtzia Deledda.
«Oh, duncas, depides ischire chi in cussu cumbentu b’aiat unu de sos prades nostros, chi fit unu santu, e si naraiat prade Macàriu. Una die de iberru, colande in d-unu camineddu, in su campu de unu benefatore nostru, òmine bonu cussu puru, prade Macàriu bidet custu benefatore acurtzu a unu bete fundu de nuche, e bator massajos chin sos marrones in manos chi comintzaian a nche dogare sa terra pro irradichinare s’àrbore. “E ite li sezis fachende a cussa pòvera pianta?” dimandat prade Macàriu. “Eh, prade, sun annos e annos chi no faghet prus nuche, e deo nde faco linna”. “Lassade-la istare”, nat su prade “apedas a ischire chi ocannu at a dare prus nuche che foza”. Su benefatore, chi ischiiat chie fit chi naraiat custas paràgulas, dat deretu s’òrdine a sos lavorantes de ghetare torra sa terra supra sas radichinas: e mutit su prade chi fit sichinde a andare: “prade Macàriu” li nat “midade de su frutu depet èssere pro su cumbentu”. S’isparghet sa boche de sa profetzia; e totus currian a pompiare su fundu de sa nuche. Difatis, in beranu, eco chi si gàrrigat de frore, e, a tempus suo, de meda frutu. Ma su benefatore bonu no at sa cossolasione de cullire sa nuche, ca prima si-nche andat a cullire su prèmiu de su coro bonu suo. Su meràculu però fit prus mannu, comente azes a intèndere. Cussu bravu òmine aiat lassadu unu fizu, de àtera arratza. Duncas, a su tempus de cullire sa nuche, su prade chircadore andat a dimandare sa midade de su frutu, chi fit dèpida a su cumbentu; ma cuddu finghet de no ischire nudda, e anzis at su corazu de rispòndere chi no aiat intesu mai narrer chi sos prades caputzinos faghian nuche. E tando a ischides ite at sutzèdiu? Una die (intendite custa), cussu malandau cumbidat amicos suos de sa matessi arratza; e rebotande e imbriacande lis contat su contu de sa nuche ridende-sì de sos pradres. Cussos malandaos cheren bier su muntone de sa nuche, e issu los juchet a su magasinu: ma intendide, aberret sa janna, andat a su cuzone ube bi fit sa nuche, ma mentres nat: annotade, issu etotu annotat e bidet… unu bellu muntone de foza de nuche sica. No fit un’esèmpiu custu? E su cumbentu, imbetzes de iscapitare, bi at balanzadu, ca apustis de custu grande fatu, sa chirca de sa nuche rendiat tantu, chi unu benefatore, pro cumpassione de su prade chircadore, dat unu poleddu a su cumbentu, pro azudare a carrare sa nuche. E fachiaiamus tantu ozu chi cada pòveru beniat a nde picare pro cantu nde aiat bisonzu: ca nois semus che su mare, chi ritzivet abba dae cada banda e la torrat a dare a totu sos ribos».
