Ma ita est su Gatu Maimoni?

Màgini Su Gatu Maimonei, d2 Faustino Bocchi, 1690-95 circa (1).

Su Gatu Maimoni

de Pieru Cossu.

In d-unu contu de is fradis Grim, “Su Diàulu e Ajaja sua”, is tres sordaus protagonistas, po si sarvai s’ànima, depint intzertai s’arrespusta a tres preguntas de su dimòniu, chi po sorti nsoru ddis fiant stètias scoviadas de s’ajaja de custu. Sa primu est “cali petza eis a papai in s’inferru?” e s’arrespusta est “petza de Gatu Maimoni”.

Ma ita est su Gatu Maimoni? S’orìgini de su nòmini Maimoni est antiga meda, ca ndi benit de sa traditzioni bìblica neotestamentària, innui su Mammona, fortzis de s’aramàicu mamon “scruxoxu tudau”, fiat sa personificatzioni de su profetu e de s’arrichesa chi s’otenint allestru gràtzias a su dimòniu. In su Mesuevu, su fueddu s’est fùndiu cun s’arabu maymun “mantinica”, de etimologia siriaca. Su Gatu Maimoni est intzandus unu mostru a bisura de gatu o de gatu-mantinica assotziau a s’anemigu, mannu de stasa, popolari in is paristòrias de s’Europa mesuevali. S’arti sua fiat de spriculai is pegus pascendi e, citiu che pisitu, atacai e devorai is preas cosa sua. Spaniada meda in s’Itàlia meridionali, sa figura de su Gatu Maimoni s’agatat perou fintzas in Germània (cumparendi, po nai, in su volùmini de is fradis Grim) e Inglaterra: est in pitzus de custu ca Lewis Carrol at ideau su Cheschire Cat (su stregatto, in sa tradutzioni italiana).

De mentovai funt is màscaras de su carrasegai sardu “A Gatu” e de su “Maimoni”, pruschetotu in Sarule, Samugheo e Tertenia. Craramenti correladas a sa figura de su Gatu Maimoni, innui in Sardìnnia parit si siat partzia in duas entidadis, funt duas màscaras, sa primu de fèmina e sa segundu de mascu, antigas meda. Sa màscara “A Gatu” portat duas gunneddas postas a s’imbressi, una mantixedda arba e una tira arrùbia chi coberint sa conca e unu muncadoreddu nieddu in faci. Su “Maimoni” tenit una folla sicada de figu morisca in faci, unu gabbanu e is cratzonis a sa sporta. Est fintzas unu mustajoni fatu, antigamenti, cun peddis de pisitu chi s’abruxàt a s’acabbu de su carrasegai cumenti a arritu po tenni messis bonas e mannas. In Ollasta, su “Maimoni” est sa personificatzioni de su carrasegai e andat impari a su “Martiperra”, chi personìficat su Martis de Coa. Su segundu est pentzau che unu gatu malu e gigantescu chi si-dda pigat cun chini trabballat sa dii de Martis de Coa. In Sarule, su Mamione o Maimone, est torra unu gatu malu e mannu meda imperau po fai assicai is pipius.

Dimònius, gatus, mantinicas, ma fintzas arrinàscidas e arritus propitziadoris s’amesturant in is culturas localis de Sardìnnia, de Itàlia e de totu s’Europa, cun arreixinis chi ndi lompint de s’antighidadi mesu-orientali. Su carresegai sardu e is màscaras suas testimòngiant de una Sardìnnia gruxeri de is prus gentis diversas fintzas de s’antigòriu, innui paganèsimu e cristianèsimu si fundint siat apari ca fintzas a àteras religionis e culturas.

(1) soloarte.atelierdesarts.com

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.